ေရေၾကာင္းကုန္သြယ္မႈ စာခ်ဳပ္စာတမ္းမ်ား ႏွင့္ ကပၸတိန္တို႕၏အခန္းက႑

မွတ္ခ်က္။ ေနာ္မန္လုိပက္ (Norman Lopez, Extra Master, FRSA, FNI, FAIN,MICS, MCIT, M.MLAANZ, ACIArb, Principal Lecturer, Department of Nautical Studies, Hong Kong Polytechnic) ၏ Maritime Law Association of Australia and New Zealand Journal ပါ ‘The master role in charter performance’ ကုိ မီၿွငမ္း ေရးသား ထားပါသည္။ ဂ်ာနယ္ထုတ္ ခုႏွစ္ အေထာက္အထား ရွာမေတြ႕ ပါ။ ၁၉၉၁ တြင္ ေရးထားသည္ဟု ထင္ရပါသည္။ ။Master ဟူေသာ အသုံးထက္ Captain ဟူသည္က ပုိ၍ ထင္သာ ၿမင္သာ ရွိမည္ဟု ယူဆသၿဖင့္ Captain ဟု သုံးထားပါသည္။
--
ယေန႔ ေခတ္ ေရေၾကာင္းကုန္သြယ္မႈ ေလာကတြင္ မည္သည့္ ပုဂၢိဳလ္မ်ားက သေဘၤာမ်ားအား အမွန္တကယ္ ေမာင္းႏွင္ ေၿပးဆြဲ ေနၾကပါသနည္း။ ထုိကိစၥႏွင့္ ပက္သက္၍ ကမ္းနားေန ရုံးထုိင္ ဆရာမ်ား အေနၿဖင့္ ကုန္က်စရိတ္ သက္သာေရး ကုိသာ ဦးစားေပးဖုိ႔ ရွိ၏။ ရာထူး အမည္ မည္သို႕တပ္ထားသည္ ျဖစ္ပါေစ၊ လုပ္ငန္းႏွင့္ စပ္လ်ဥ္းေသာ ဘြဲ႔တံဆိပ္ မ်ားစြာကုိ ဆြတ္ခူးထားသူ ၿဖစ္ပါေစ ထုိသူတုိ႔သည္ သေဘၤာကို ေန႔စဥ္ အမွန္တကယ္ စီမံအုပ္ခ်ဳပ္ေနၾကသူမ်ားမူ မဟုတ္ၾကပါ။ ေန႔တဓူဝ လုပ္ငန္းေဆာင္တာမ်ား၊ အခက္အခဲမ်ား အားလုံးကုိ လက္ေတြ႕က်က် ရင္ဆုိင္ေၿဖရွင္းရေသာ အဓိက ဇာတ္ေဆာင္မ်ားမွာ မာစတာ (Master) ေခၚ ကပၸတိန္ (Captain) မ်ားသာလွ်င္ ၿဖစ္ၾကပါသည္။ (*1)

ယူႏုိက္တက္ ကင္းဒမ္း (United Kingdom) တြင္ ၁၉၈၈ ကုန္သြယ္ေရေၾကာင္း ဥပေဒ စတင္ သက္ေရာက္ခ်ိန္ မွစ၍ သေဘၤာမွတ္ပုံတင္ (Certificate of Registry) ထဲ၌ ကပၸတိန္ အမည္ ထည့္သြင္းရန္ လုိအပ္ခ်က္ ပ်က္ၿပယ္သြား ခဲ့သည္။ ဤဥပေဒသည္ အမွန္စင္စစ္ ကပၸတိန္ တစ္ဦး၏ လုပ္ပုိင္ခြင့္ အခန္းက႑ မ်ားအား ေမွးမိွန္ေစေသာ၊ ၎၏ ေခါင္းတလားတြင္ ထပ္မံ ရုိက္ႏွက္လုိက္ေသာ သံေခ်ာင္း တစ္ေခ်ာင္း ၿဖစ္သည္။ (အီတလီလူမ်ဳိး မာကုိနီ၏ ေရဒီယုိ ဆက္သြယ္ေရး တီထြင္မွဳကုိ ကပၸတိန္တုိ႔၏ ေခါင္းတလားအတြက္ ပထမဆုံးေသာ သံတစ္ေခ်ာင္းဟု ဆုိႏုိင္ပါသည္။) သေဘၤာႏွင့္ ဆိပ္ကမ္းရွိ ရုံးခ်ဳပ္ တုိ႔၏ ေရဒီယို ဆက္သြယ္ေရးေၾကာင့္ သေဘၤာ ကပၸတိန္တုိ႔၏ ထိန္းခ်ဳပ္မွဳ ကင္းေသာ အဆုံးမဲ့အာဏာ က်ဆုံးခန္း စတင္လာခဲ့သည္။ တဖန္ ႏွစ္တစ္ရာမွ် အၾကာတြင္ ေပၚလာေသာ GMDSS (*2) စံနစ္သည္ ကပၸတိန္တို႔၏ လုပ္ပုိင္ခြင့္ အားလုံးကုိသာမက ကမာၻတစ္လြားရွိ ဆက္သြယ္ေရးအရာရွိ (Radio Officers) မ်ား အားလုံးကုိပါ သေဘၤာေပၚမွ အၿပီးတုိင္ ဆြဲခ်သြားခဲ့သည္။

၁) သေဘၤာပုိင္ရွင္ တုိ႔၏ အက်ိဳးစီးပြား

တစ္ေခတ္တစ္ခါက ကပၸတိန္ ဆုိသည္မွာ သေဘၤာရွိ သက္ရွိသက္မဲ့ အားလုံးတုိ႔၏ အမွန္တကယ္ master (အရွင္သခင္) ဟုပင္ ဆုိႏုိင္သည္။ ဆိပ္ကမ္းရုံးခ်ဳပ္ (Head office) ႏွင့္ သေဘၤာ တုိ႔၏ အကြာအေဝး အေနအထားကုိ ထည့္သြင္း စဥ္းစားမည္ဆုိလွ်င္ ယေန႔ ေခတ္ ကပၸတိန္တုိ႔၏ အခန္းက႑သည္လည္း ထုိယခင္က အတုိင္းပင္ ၿဖစ္သင့္ ေပသည္။ ဤသုိ႔ ဆုိရာတြင္ ဥပေဒမွ သတ္မွတ္ထားေသာ သေဘၤာဝန္ထမ္း၊ သေဘၤာႏွင့္ ကုန္စည္ ေဘးကင္း လုံၿခဳံေရး၊ ပတ္ဝန္းက်င္ ညစ္ညမ္းမွဳ ကာကြယ္ေရး စသည့္ မ်ားေၿမာင္လွေသာ ကပၸတိန္၏ လုပ္ငန္းတာဝန္မ်ားႏွင့္ စပ္လ်ဥ္း၍ ဆုိလုိရင္း မဟုတ္ဘဲ သေဘၤာပုိင္ရွင္၏ စီးပြားေရးဆုိင္ရာ အရွဳံးအၿမတ္ကုိ အဆုံးအၿဖတ္ ေပးႏုိင္ေသာ ကပၸတိန္၏ လုပ္ပုိင္ခြင့္ ကုိသာ ဆုိလုိရင္္း ၿဖစ္၏ ။

ေရေၾကာင္းဥပေဒမ်ားတြင္ သေဘၤာပုိင္ရွင္၏ အက်ိဳးစီးပြားကုိ ကာကြယ္ရန္အတြက္ ကပၸတိန္၏ လုပ္ငန္းတာဝန္ မ်ားကုိ တုိက္ရုိက္ ၿပဌာန္းထားၿခင္း မရွိေခ်။ ကပၸတိန္ၿဖစ္ စာေမးပြဲပါ ဘာသာရပ္ “Business and Law” ၏ အစိတ္အပုိင္း တစ္ခုအေနၿဖင့္သာ အနီးစပ္ဆုံး ေတြ႕ႏုိင္သည္။ ကပၸတိန္တစ္ဦး အေနၿဖင့္ ကုန္သည္ပြဲစား၊ သေဘၤာပုိင္ရွင္ အားလုံးတို႔၏ အက်ိဳးစီးပြား အလုိ႔ငွာ သေဘၤာငွားရမ္း စာခ်ဳပ္ (charterparties) မ်ားႏွင့္အတူ ကမာၻ ့ႏုိင္ငံအမ်ားစု၏ ေရေၾကာင္း အက္ဥပေဒ (shipping laws) မ်ားကုိပါ အတန္သင့္ ေလ့လာသိရွိထားရန္ လုိအပ္သည္။ သုိ႔ရာတြင္ လက္ေတြ႔၌ သင္တန္းခ်ိန္မ်ား တုိေတာင္းမႈႏွင့္ Business & Law ဘာသာရပ္၏ နက္နဲက်ယ္ၿပန္႔မႈတုိ႔ေၾကာင့္ ႏႈိက္ႏႈိက္ခြ်တ္ခြ်တ္ ေလ့လာသိရွိရန္ မၿဖစ္ႏုိင္ေပ။

တဖက္တြင္ ကုန္သည္ ပြဲစား ႏွင့္ သေဘၤာပုိင္ရွင္ အားလုံး၏ အက်ိဳးအၿမတ္အတြက္ အဓိကက်ေသာ ငွားရမ္းစာခ်ဳပ္ပါ အခ်က္အလက္မ်ားကုိ ၿပီးေၿမာက္ ေအာင္ၿမင္ေစမႈ (performance of charter contractual obligations) သည္ ကပၸတိန္တစ္ဦး၏ စြမ္းေဆာင္ခ်က္ အေပၚတြင္သာ အဓိက မီွတည္ ေနသည္။ ၎ကိစၥသည္ လက္ေတြ႕တြင္ ကပၸတိန္မ်ားအတြက္ ေသခ်ာစြာ ေလ့လာ သင္ၾကားထားမႈ နည္းပါးေသာ လုပ္ငန္း ေဆာင္တာမ်ားကုိ (သက္ဆုိင္ရာ သေဘၤာပုိင္ရွင္၊ ကုန္ပုိင္ရွင္၏ တိက်ခုိင္လုံေသာ ညႊန္ၾကားမႈ မရွိသည့္ အေၿခအေနမ်ိဳးတြင္) တာဝန္ယူရ သကဲ့သုိ႔ ၿဖစ္လာသည္။ စာခ်ဳပ္ပါ အခ်က္မ်ားအား ကပၸတိန္မွ သတင္းမရရွိၿခင္း၊ နားမလည္ၿခင္း၊ အယူမွားၿခင္း၊ (အေၾကာင္းေၾကာင္းေၾကာင့္) မလုိက္နာၿခင္း၊ ပ်က္ကြက္ၿခင္း စသည္တုိ႕ ရွိလာခဲ့လ်ွင္ သေဘၤာငွားသူ ကုန္သည္၊ အာမခံကုမၼဏီ ႏွင့္ သေဘၤာ ပုိင္ရွင္တုိ့ အၾကား အၿငင္းပြားစရာ အေလ်ာ္အစား ၿပႆနာမ်ား ၿဖစ္ေပၚလာရ၏။ ေၿဖရွင္းရန္အတြက္မူ တရား တေဘာင္ ရင္ဆုိင္ရန္မွ တစ္ပါး အၿခားမရွိေခ်။

စီးပြားေရး ကြင္းဆက္အရ သေဘၤာ ပုိင္ရွင္သည္ ၿမတ္လုိ၍ စီးပြားေရးလုပ္သည္။ ကပၸတိန္ အေနၿဖင့္ (ယခင္ ေခတ္အခါ မ်ားကဲ့သုိ့ အခြင့္အာဏာ အၿပည့္ မရွိေတာ့ေသာ္လည္း) သေဘၤာ ပုိင္ရွင္၏ ကုိယ္စား အၿမတ္ ရရိွေအာင္ တတ္စြမ္းသေရြ႕ ၾကိဳးစားေပးရန္ ၿဖစ္သည္။ ယင္းကုိ ကပၸတိန္မ်ား၏ အေမွာင္ေခတ္သုိ႔ ေရာက္ေနၿခင္းဟု ဆုိႏုိင္သည္။ (*3) အဘယ့္ေၾကာင့္ ဆုိေသာ္ ကပၸတိန္မ်ားသည္ ဥပေဒအရ တာဝန္ယူထား ရေသာ ပတ္ဝန္းက်င္ ညစ္ညမ္းမွဳ ကာကြယ္ၿခင္း၊ သေဘၤာအား ေဘးကင္းလုံၿခံဳ စြာ ေမာင္းႏွင္ၿခင္း၊ ကုန္တင္ ကုန္ခ်ၿခင္း စသည္တုိ႔ အၿပင္ ဥပေဒတြင္ မပါေသာ ကုန္သြယ္စာခ်ဳပ္၊ သေဘၤာငွားရမ္း စာခ်ဳပ္မ်ားအရ လုပ္ငန္းတာဝန္ မ်ားကုိပါ ေရွးကကဲ့သို႔ ၾသဇာအာဏာ မရွိေတာ့ေသာ္လည္း ေရွးေခတ္ကအတုိင္း ဆက္လက္တာဝန္ယူ ေဆာင္ရြက္ ေနရၿခင္းေၾကာင့္ ၿဖစ္သည္။

*1. ရာထူးအရ (master) မာစတာ ဟုေခၚၿပီး လူအမည္တြင္ ကပၸတိန္(captain) တပ္ေသာ အေလ့ရွိ၏။ လူတုိ့တြင္ ေမြးစာရင္း၊ မွတ္ပုံတင္၊ ႏုိင္ငံသား စိစစ္ေရးကဒ္ ရွိသကဲ့သုိ့ပင္ သေဘၤာတြင္လည္း certificate of registry ရွိသည္။ လူတြင္ အဘနာမည္ ထည့္ေရး သကဲ့သုိ့ ေရွးေခတ္ သေဘၤာ မွတ္ပုံတင္မ်ားတြင္ ကပၸတိန္ နာမည္ ထည့္ေရးရသည္။ ယခုေခတ္တြင္ေတာ့ သေဘၤာပုိင္ ကုမၸဏီ၏ အမည္သာ ထည့္သြင္း ေဖာ္ၿပရန္ လုိအပ္သည္။
*2. GMDSS= global maritime distress and safety system (ကမာၻလုံးဆုိင္ရာ ေရေၾကာင္း အေရးေပၚ ဆက္သြယ္ေရး စံနစ္) သည္ ၿဂိဳဟ္တုမ်ား၊ ေရဒီယို ကိရိယာမ်ား၊ တည္ေနရာၿပ ကိရိယာမ်ား၊ ကယ္ဆယ္ေရး ေရယာဥ္မ်ား၊ ေလယာဥ္မ်ား၊ အေၿခစုိက္စခန္းမ်ား ပါဝင္ ဖြဲ႕စည္း ထားေသာ ေခတ္မီ ကယ္ဆယ္ေရး စံနစ္ တစ္ခုၿဖစ္သည္။ ထုိစံနစ္ မေပၚမီက ရုံးခ်ဳပ္ႏွင့္ သေဘၤာ ဆက္သြယ္ေရး အတြက္ လုိတုိရွင္း စံနစ္ၿဖစ္ေသာ morse code ေၾကးနန္း ေရဒီယုိ ဆက္သြယ္ေရး စံနစ္ကုိသာ သုံးရၿခင္း ၿဖစ္ရာ ကပၸတိန္၏ ၾသဇာအနည္းငယ္ က်န္ရွိတုန္းဟု မူရင္း စာေရးသူမွ ဆုိလုိခ်င္ပုံ ရပါသည္။ ယေန႔ ေခတ္တြင္မူ သမုဒၵရာ အလယ္မွပင္ ဖုန္းဆက္၊ အီးေမးလ္ပုိ့၊ အင္တာနက္ သုံး၍ ရေသာ သေဘၤာ အမ်ားအၿပားပင္ ရွိေနၾကၿပီ။
*3. မိမိသေဘၤာ အမ်ိဳးအစား၊ အသက္အရြယ္၊ တည္ေဆာက္ပုံ၊ ၾကံခုိင္ေရး၊ရာသီဥတု အေပၚမူတည္၍ သင့္ေတာ္ေသာ ကုန္ပစၥည္းကုိ ရွာခြင့္၊ ေၿပာခြင့္၊ အၾကံေပးခြင့္ မရွိဟု ဆုိလုိခ်င္ပုံရ၏။ ေစ်းကြက္အား ကပၸတိန္ထက္ သေဘၤာပုိင္ရွင္မွ ပုိသိ၏။ သေဘၤာအားမူ ကပၸတိန္မွ သေဘၤာ ပုိင္ရွင္ထက္ ပုိသိသည္။ သေဘၤာပုိင္ရွင္မွ အၿမတ္ထြက္ဖုိ႔ ပုိမုိ လုိလား၏။ ပုိစြန္႔စား၍ ပုိက္ဆံပုိရွာခ်င္၏။ အၿခားတစ္ဖက္တြင္ ကပၸတိန္သည္ သင့္ရုံၿမတ္လွ်င္ ေတာ္ၿပီဟု စဥ္းစားသည္။ မလုိအပ္ဘဲ မစြန့္စားခ်င္။ (ဝါ) သေဘၤာပုိင္ရွင္မ်ားမွာ ပုိက္ဆံကုိ ေရွ့တန္းတင္ အလုပ္လုပ္ၾကၿပီး သေဘၤာကပၸတိန္မ်ားမွာမူ သူတုိ့ နာမည္မပ်က္ဖုိ့ရာ၊ ဂုဏ္သိကၡာကုိ ဦးစားေပးကာ အလုပ္လုပ္ၾကေလသည္။

ဆက္ရန္

Revised list of certs to be carried onboard ships

IMO has its line-up revised for the list of certificates and documents required to be carried on board ships. This meets the requirements for FAL formalities (documents for vessels' arrival, stay and departure) as well as for SOLAS, MARPOL, STCW and AFS (Anti-Fouling Systems).

IMO circular ref.number FAL.2/Circ.123 MEPC.1/Circ.769 MSC.1/Circ.1409 can be downloaded HERE!

ref.nepia

Coefficients' Table for Magnetic Compass

Credit: Kyaw Swar Htet (Master Mariner)

While we were working on Chief Mate Exam at Singapore Maritime Academy on 2007/ 2008, we have compiled a Project based on our Class 2 - Gyro/ Compass syllabus, an Excel Table Sheet regarding with Magnetic Compass Coefficients. Till today, this table is quite useful not only for us but also for the friends of ours who are currently preparing for Master Orals. Thanks to the creators... Kyaw Swar Htet - Class 1 (Incharge), Nandar Lin - Class 1, Myat Thu Htun - Class 1, Thu Latt - Class 1 and Wai Phyo Aung - Class 1.

Rows are arranged as -

1- Coefficient A
2- Coefficient B
3- Coefficient C
4- Coefficient D
5- Coefficient E.

Columns are arranged as -

1- Variation Type(Constant, semi-circular, quadrantal, etc.)
2- Caused By (Force P, Force Q, H.S.I, etc.)
3- Changes in Latitudes
4- How to find Errors
5- Correction Methods
6- Signs (Plus or Minus for different types of deviation)

To download the table in Microsoft Excel format, click here!

ေရေၾကာင္းစာအုပ္စာတန္းမ်ား- အပုိင္း ၃၂

Credit: ဒုတိယအရာရွိ စုိးညြန္႔ဦး ႏွင့္ တတိယ အရာရွိ (အလုပ္သင္) ေက်ာ္ၿမတ္ထြန္း တုိ႔အား အထူး ေက်းဇူး တင္ပါသည္။

၁) မာပုိလ္ ၂၀၀၆

(ပတ္ဝင္းက်င္ ညစ္ညမ္းမႈ ထိန္းသိမ္းေရး ပ႗ိညာဥ္ ၂၀၀၆ - အုိင္အမ္အုိ)

၂) အင္တက္ စေတဘယ္လတီ ၂၀၀၈

(သေဘၤာ ေဘးကင္းစြာ ေရေပၚေပၚေရး စံႏႈန္း သတ္မွတ္ခ်က္ ၂၀၀၈ - အုိင္အမ္အုိ)

၃) အယ္အက္စ္ေအ ကုဒ္ - ၂၀၁၀

(အသက္ကယ္ ကိရိယာ စံႏႈန္းမ်ား ၂၀၁၀ - အုိင္အမ္အို)

၄) အက္ဖ္ အက္စ္အက္စ္ ကုဒ္- ၂၀၀၇

(မီးေဘး ကာကြယ္ေရး စံနစ္ စံႏႈန္းမ်ား ၂၀၀၇ - အုိင္အမ္အုိ)

** All publications herein this website are for use of educational purpose only. The owner of this web site is not responsible for the consequences in case of violation to copyright, trademark, patent or other intellectual property rights of any third party. For other publications, pls go through publications.**

ေလာင္ကြ်မ္းသြားေသာ ပန္းခ်ီကားခ်ပ္မ်ား အေၾကာင္း

အသစ္ မေရးႏုိင္ေသးလုိ႕ ေရးၿပီးသားေလး ကုလားဖန္ ၿပန္ထုိး ပါတယ္။ ပုံမ်ားကုိ click လုပ္၍ အၾကီးခ်ဲ႕ၿပီး ၾကည့္ႏုိင္ ပါတယ္။
Brgds/sirius

ေလာင္ကြ်မ္းသြားေသာ ပန္းခ်ီကားခ်ပ္မ်ား အေၾကာင္း was first published at www.pondaungvalley.com on 30-Jan-2011 and copyrighted under terms and conditions of that site.

စကားခ်ပ္။ ။ တစ္ေန႕သ၌ ကံမေကာင္း အေၾကာင္းမလွ၍ ဆုိက္ေဘးရီးယားတြင္ ေသာင္တင္ေနေသာ အလုပ္မရွိအကုိင္မရွိ ကြ်ႏု္ပ္သည္ ရုရွားေဆာင္းဒဏ္ကုိ အန္တုရင္း ေစာင္ၿခံဳထဲတြင္ ပုစြန္တုပ္ေကြးေကြးကာ ခြ်င္းဂမ္းေလးကုိ စားၿမဳံ ၿပန္လွ်က္ ေလာကစည္းစိမ္၌ သာယာ၍ ေနေလသည္။ ထုိမွတဖန္ စိတ္ကူးရသည္ႏွင့္ ကားဘီးတမွ် ၾကီးမားလွေသာ နာမည္ၾကီး ရုရွားကင္းခရပ္ (King Crab) တစ္ေကာင္ကုိ ခ်က္ၿပဳတ္ကာ အဖန္ရည္ ပူပူကေလးၿဖင့္ ေလြးရင္း ရုရွႏွင့္ တရုတ္လူမ်ိဳးႏွစ္ဦး စပ္ကာ ေပါက္ဖြားလာေသာ ကၿပား ကေလးငယ္ မ်ားကုိ “တရွ” ဟုေခၚမည္ေလာ၊ “ရုရုတ္” ဟု ေခၚမည္ေလာ စသၿဖင့္ ေလာက အက်ိဳး ေကာင္းႏုိးရာရာ မ်ားကုိ ေတာင္ေတာင္အီအီ ေတြးမိၿပန္၏။ ဤသုိ႔ ဤပုံ ေလာကၾကီး၏ ဆန္းၾကယ္ပုံကုိ ေလးနက္စြာ စဥ္းစားခန္းဝင္ရင္း ပ်င္းသလုိ ၿဖစ္လာ ၿပန္ေလ ေသာေၾကာင့္ မိတ္ေဆြ တစ္ေယာက္ကုိ အႏုိင္က်င့္၍ (မသိေအာင္) ငွားလာေသာ ေတြ႕ရာ ရုပ္ရွင္ကား တစ္ကားကုိ ဖြင့္ၾကည့္ လုိက္မိ၏။

ကြ်ႏု္ပ္ၾကိဳက္တတ္ေသာ ရုပ္ရွင္ကားမ်ိဳး (အက္ရွင္ဇာတ္ၾကမ္း) ထင္၍ ဖြင့္ၾကည့္လုိက္ၿခင္း ၿဖစ္ေသာ္လည္း ၿမင္ကြင္းက်ယ္ ဖန္သားၿပင္တြင္ ေပၚလာသည္ကား အရပ္ကလန္႕ကလားၿဖင့္ ဝတ္စုံၿပည့္ ဝတ္ထားေသာ နဖူးေပၚတြင္ အေမာက္ ကေလး ေထာင္ေထာင္ ေထာင္ေထာင္ၿဖင့္ ပုဂၢိဳလ္ ၿဖစ္ေနသည္။ ဒီပုံပ်က္ပန္းပ်က္ မ်က္ႏွာမ်ိဳးကုိ ၿမင္ဖူးပါတယ္ဟု ေတြးရင္း ကြ်ႏု္ပ္ဧ။္ မွတ္ဥာဏ္ကုိ အလုပ္ေပးေနခုိက္ အႏွီလူသားမွ “ကြ်န္ေတာ္ကေတာ့ ကုိကုိအယ္လ္ဂိုး ၿဖစ္ပါတယ္”ဟု အသံ ၿဗဲၾကီးၿဖင့္ ေအာ္ လုိက္မွ ေအာ္…ဒီအေကာင္ ကေတာ့ၿဖင့္ သမၼတ မက်က္တက်က္ အေကာင္ေပပဲဟု မွတ္မိလုိက္ေတာ့၏။ ဤ သေကာင့္သားကား ဝတ္စုံၿပည့္ၿဖင့္ ဟန္ေရးတၿပၿပရွိေနရာမွ တဖန္ မိန္႕ခြန္းေရးဆရာမ်ား ၿဖတ္ညွပ္ကပ္ ထားသည့္ အတုိအစမ်ားကုိ လူၾကား ေကာင္းေအာင္ ဖတ္ရင္း စင္ေပၚတြင္ ဟုိဘ က္ထိပ္၊ ဒီဘ က္ထိပ္ ေၿပးလ်က္ အလုပ္မ်ားလွ်က္ ရွိေနၿပန္သည္။ ကြ်ႏု္ပ္၏ ေအာင္ၿမင္ ေက်ာ္ၾကားလွေသာ လစ္ဆင္းနင္း စေကးကုိ အားကုိး၍ နားေထာင္ေနရင္း အေၿခအေနမဟန္ေတာ့မွ ဘာသာၿပန္ ဆပ္တုိက္တယ္ (subtitle) ကုိ ဖြင့္လုိက္ရ၏။ ထိုအခါက်မွသာ “ဒီငနဲက အာဖ်ံကြီးတာ ေကာင္းဆုိ ဟုိၿဖတ္ဒီညွပ္ လုပ္ထားတဲ့ အခ်က္အလက္ မ်ားကေတာ့ စုံလင္ေပတာကုိး” ဟု သေဘာေပါက္ မိလာေတာ့၏။

“အႏုပညာသည္ အႏုပညာအတြက္၊” “အႏုပညာသည္ ၿပည္သူအတြက္၊” စေသာ အူေၾကာင္ကြက္ၾကား အယူအဆမ်ားကုိ လက္မခံဘဲ “အႏုပညာသည္ ကုိယ္လုပ္ခ်င္ရာ လုပ္ၿခင္း ၿဖစ္သည္” ဟူေသာ လက္ေတြ႕က်က် မြန္ၿမတ္သည့္ စိတ္အခံေလးမွ ႏႈိးေဆာ္သည့္အၿပင္ ဗမာ့ဗီဇေသြးကလည္း အလိုအေလ်ာက္ ႏုိးၾကားလာသည္ ၿဖစ္ရာ မည္သူမွ် ကူးမခ်ခင္ ငါးပိသံေလး နည္းနည္းစြက္ကာ ခပ္တည္တည္ ၿဖီး၍ ကုိယ္ပုိင္ေရးပုံစံမ်ိဳး လုပ္ရေသာ္ ေကာင္းေလစြဟု သေဘာပိုက္မိသည့္ အတုိင္း ကေလာင္သြားကုိ ခ်က္ခ်င္းပင္ ကုိင္မိ ေလေတာ့သည္။ ကြ်ႏု္ပ္၏ စာဖတ္ပရိသတ္ၾကီး ဖတ္၍ အဆင္ေၿပရန္ အလုိ႕ငွာ ကုိယ္ပုိင္ ပဲပင္ေပါက္ လက္ေရးၿဖင့္ မေရးဘဲ ကြန္ပ်ဴတာၿဖင့္ ဖြန္႔ဆုိဒ္ၾကီးၾကီး တုိက္ပင္ ရုိက္၍ လည္းေကာင္း၊ အသက္အရြယ္မေရြး ဖတ္၍ အဆင္ေၿပေစရန္ အလုိ႔ငွာ ေလးတန္း ေက်ာင္းသား တူကေလး တစ္ေယာက္၏ စာစီစာကုံး ေရးပုံကုိ မွီး၍ လည္းေကာင္း ၿပင္ဆင္ၿပီး သကာလ မည္သုိ႔ပင္ လည္ပင္း ညွစ္ေစကာမူ စာမူခမ်ားကုိ စီးပြားၿဖစ္ေသာ အခ်ိန္တြင္မွသာ အရစ္က် စနစ္ၿဖင့္ ေပးပါမည္ ဟူသည့္ တုိက္ပုိင္၏ ေနာက္သလုိ ေၿပာင္သလုိ တဟီးဟီးၿဖင့္ေၿပာသည့္ ႏႈတ္ကတိကုိပင္ အတည္ယူ သေဘာတူ ရကာ “ေလာင္ကြ်မ္းသြားေသာ ပန္းခ်ီကားခ်ပ္မ်ား အေၾကာင္း” ကုိ ပုံေတာင္ စာေပမွပင္ စီစဥ္ တင္ဆက္ လုိက္ပါ၏။

“သေဗၺသတၱာ…” အဲ ဟုတ္ပါဘူး… “ကုိယ္ၿဖစ္ ကုိယ္ခံ”
sirius
****

ပန္းဆီလႊမ္းတဲ့ သတုိ႔သမီး ဧရာဝတီရဲ႕ သြယ္ႏြဲ႕ႏဲြ႕အဆင္းနဲ႔အတူ အနီေဖ်ာ့ေဖ်ာ့၊အေသြးေလ်ာ့ေလ်ာ့ ေနရီရီ ညေနခင္းဟာ လြမ္းစရာ ေကာင္းေနသလုိပါပဲ။ ေနရည္ဆမ္းလုိ႔ လက္လက္ ၿမေနတဲ့ ၿမစ္ေရၿပင္မွာ မုိးေၿပးတစ္ၿပိဳက္ တက္သုက္ ရႈိက္သြားရဲ႕။ သိပ္ မၾကာပါဘူး ေလၿဖဴးၿဖဴး ကေလးကုိပါ အေဖာ္ေခၚလုိ႔ သကာရည္ ဆမ္းလုိက္တယ္။ ေတာပန္းရနံ႔လႈိင္လႈိင္မွာ ေၿမ နံ႔သင္းခ်ိဳခ်ိဳ စြက္လာတယ္။ ဥၾသ ငွက္ေလးက ေဆြးေဆြး ၿမည့္ၿမည့္ တြန္သံေပးတယ္။ ပုရစ္ေလးေတြ ပုစဥ္းေလးေတြကုိ အေဖာ္ၿပဳလုိ႔ လြမ္းေတးမ်ား သီမလုိ႔လား ငွက္ကေလးေရ။ စာငယ္ေလး ေတြကေတာ့ ကြ်က္ကြ် က္ညံေအာင္ ၿမည္ေၾကြးလုိ႔ ဥၾသေလးကုိ အားေပးၾကပါရဲ႕။ သစ္ရြက္ငယ္ေလး ေတြကေတာ့ ေလ ၿပည္တခ်က္အေသာ့မွာ အပူအပင္မရွိ ခုန္ေပါက္ ၿမဴးတူးေနၾကလုိ႔။ ေစတီၿဖဴ လြလြေပၚက ဆည္းလည္းပ်ိဳေလး ေတြကလည္း အူလိႈက္သည္းလိႈက္ ရယ္ေမာေနၾကရဲ႕။

ဒီလုိမ်ိဳး ေနၿခည္ေဖ်ာ့ေဖ်ာ့၊ မုိးမညိဳ႕တညိဳ႕ တန္ဆာဆင္ထားတဲ့ ၾသကာသ ေလာကၾကီးရဲ႕ ၾကည္ႏူး ဆြတ္ပ်ံ႕ဖြယ္ သဘာဝ အလွတရားေတြအားလုံးကုိ ၾကည့္ေနရင္း ၾကည့္ေနရင္းပါပဲ.. ရုတ္တရက္ အသံေတြ တိတ္သြားတယ္။ ေကာင္းကင္ၿပင္ၾကီးက ပန္းဆီေရာင္ကေန အနီရင့္ရင့္ဖက္ကုိ တၿဖည္းၿဖည္း ကူးလာေနတယ္။ သစ္ရြက္စိမ္းေတြဟာ ခ်က္ခ်င္း လက္ငင္း ေရာ္၊ ေရာ္ရာကဝါ၊ ဝါရာကေၾကြကုန္ၾကတယ္။ ပင္စည္စိမ္းစုိ သစ္ပင္ပ်ိဳတုိ႔လည္း ဝါေရႊလာရာကေန၊ ညိဳေမာင္းေမာင္း၊ ဒီေနာက္ မည္းညစ္ညစ္ ပုံေၿပာင္းလုိ႔ တြန္႔လိမ္ ေကာက္ေကြး ကုန္ၾကတယ္။ မၾကာပါဘူး။ ေလနီၾကမ္းက မာန္ဟုန္ၿပင္းၿပင္းနဲ႕ ေမႊ႕လုိ႔ အားလုံးကုိ တြန္းလွဲပစ္လုိက္တယ္။ ဆည္းလည္းေလးေတြလည္း ပူလြန္းလုိ႔ေအာ္ၾကတယ္။ ၿမစ္မင္း ဧရာဝတီဆီက တြယ္ရာမဲ့ သဲမႈန္ ေတြဟာ ေလနီၾကမ္းနဲ႕ ေဆာင္ရာေဝ့လုိ႔ ေလာကၾကီးတစ္ခုလုံးကုိ လႊမ္းၿခံဳသြား ေတာ့တယ္။ သူ႔ေနာက္က လုိက္လာ တာေတာ့ မီးေတြ၊ မီးေတြ၊ အင္မတန္ပူတဲ့ မီးေတြ……။

ေအးဗ်ာ။ တတ္ႏုိင္ရင္ေတာ့ အေပၚက အတုိင္းေလးပဲ တစ္ပုဒ္လုံးကုိ ေရးလုိက္ခ်င္တာ ပါပဲ။ မင္းသားက အိပ္ရာက လန္႔ႏုိးလာ၊ ဟုိဟုိဒီဒီ စဥ္းစားေန၊ အဲဒီအခ်ိန္ မင္းသမီးကပါ ႏုိးလာ “ေမာင္.. အိပ္မက္ဆုိးေတြ မက္ေနလား…” စသၿဖင့္ေပါ့ေလ။ အဲဒီအတုိင္း ေရးမယ္ဆုိလည္း တစ္နာရီေလာက္ ေရးမွ တစ္ပုိဒ္ေလာက္ပဲ ထြက္တာက ခက္သဗ်။ အဲဒီေလာက္လည္း အခ်ိန္က မပုိဘူးရယ္။ ဦးေႏွာက္ကလည္း ဘယ္လုိမွ သုံးစားလုိ႔ မရေတာ့ဘူး … အင္း.. တတ္ႏုိင္ပါဘူးေလ။ ကုိယ္ ေရးတတ္သလုိပဲ ေရးေတာ့မယ္။ စာတစ္ပုဒ္ၿဖစ္ ၿပီးေရာပဲ။

တကယ္ဆုိ ပထမဆုံး တစ္ပုိဒ္က “ၿပည္”မွာ ေလး၊ငါးလေလာက္ ေနတုန္းက ကြ်န္ေတာ္ တကယ္ ၾကံဳေတြ႕ခဲ့ရတာကုိ ေရးထားတာပါ။ အဲဒီတုန္းက သူငယ္ခ်င္းေတြစုၿပီး ၿပည္တစ္ဖက္ကမ္း ဆင္တဲ နားကေရႊဘုံသာမုနိကုိ စက္ဘီးမ်ားနဲ႔ ေတာတြင္းစြန္႔စားခန္း ထြက္ခဲ့ၾကတာ ကုိးဗ်။ မွတ္မွတ္ရရ ဆယ္တန္း ေအာင္စာရင္းေတြ ေစာင့္ေနတဲ့ အခ်ိန္ေပါ့။ ေရႊဘုံသာမုနိကို လူေတြစလုိ႕ သိခါစဆုိေတာ့ ကားလမ္းေတာင္ ေဖာက္ေနတုန္းပဲ ရွိေသးတယ္။ ဘုရားပတ္ဝန္းက်င္က ေတာေတာင္ေရေၿမ အားလုံးဟာ သဘာဝ အတုိင္း ရွိေနတုန္းပဲရယ္လုိ႔ ဆုိရမယ္။ ဆင္တဲက စက္ရုံေတြနဲ႔ နည္းနည္း နီးေပမယ့္  ေရႊဘုံသာ မုနိကုိ သြားတဲ့လမ္းတစ္ေလွ်ာက္က လူသြားလူလာသိပ္မရွိေတာ့ ေတာ္ေတာ့္ကုိ သာယာတယ္။ အေလာင္းေတာ္ ကႆပကုိ အေခါက္ေခါက္ အခါခါ သြားခဲ့တုိင္းလည္း အဲဒီလုိ ခံစားခ်က္မ်ိဳး ခံစားရတာပဲ။ ဘာကုိမွ မေတြးခ်င္ ေတာ့ဘဲ၊ ဘယ္သူန႔ဲမွ စကားမေၿပာခ်င္ေတာ့ဘဲ တိတ္ဆိတ္တဲ့ ေအးစက္တဲ့ ဆိတ္ၿငိမ္တဲ့အရသာကုိ သာယာရင္း၊ ခံစားရင္း၊ ၾကည္ႏူးရင္း၊ ငါအသိေနာက္က် ေလၿခင္းလုိ႔ ေနာင္တရရင္း၊ သက္ၿပင္းေတြ အခါခါ ခ်ရင္း ပီတိေဝၿဖာ ၿပီးေတာ့ အီးအီးေတြပါ ..အဲ.. အဲ.. ၿဖစ္ေနတာ မ်ဳိးေလ။ ၾကံဳဖူးၾက လားေတာ့ မသိဘူး ခင္ဗ်။ ထားေတာ့။

သဘာဝ တရားၾကီးက အင္မတန္မွ ခ်စ္ဖုိ႕ေကာင္းတယ္လုိ႔ ေၿပာခ်င္တာ လုိရင္းပါ။ အားလုံးကုိ ၿပီးၿပည့္ စုံေအာင္ လုပ္ေပးထား တယ္ဗ်ာ။ ေဂဟစနစ္ (Ecosystem) ကုိပဲ ၾကည့္ေလ။ သတၱဝါေတြ၊ သစ္ပင္ေတြ အၿပန္အလွန္ အဆင္ေၿပေအာင္ အသက္ရွင္ေနႏုိင္ေအာင္ ေရ၊ ေလ၊ ေၿမ၊ မီး၊ အပူနဲ႔ ဓါတ္ေငြ႕ လဲလွယ္မႈ စနစ္ (Heat/Gas Exchange System)၊ အစာကြင္းဆက္ (Food Chain) စသၿဖင့္ ဘာမွ မလုိအပ္ေအာင္ကုိ ဖန္တီး ထားတယ္။ ထာဝရ ဘုရားသခင္ (God) ကပဲလုပ္လုပ္၊ အုိလံပီယန္ (Olympians) ေတြပဲ လုပ္လုပ္ပါ ဒီပုဂၢိဳလ္ေတြဟာ လူေတာ္ေတြ ခင္ဗ်။ ေတာ္တာမွ လႊတ္ကုိေတာ္၏ အလြန္႔ အလြန္ေတာ္၏ လုိ႔ ေၿပာရမယ္။

တကယ္ ခက္ေနတာ ကေတာ့ ကုိယ့္လူတုိ႕ပဲ။ သဘာဝတရားၾကီးက လုိေလ ေသးမရွိ ထားထား တာေတာင္ ခင္ဗ်ားတုိ႔၊ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ တေတြက ေတာ္ေတာ္ လြန္ၾကတဲ့ အမ်ိဳးဗ်။ ရေလလုိေလ အုိတေစၦ ၿဖစ္ေန ၾကတယ္။ ေတာင္က်စမ္းေရကမွ ေသာက္လုိ႔ေကာင္းသတဲ့။ စတာဂ်န္ငါးဥကမွ စားေကာင္းသတဲ့။ အေမရိကန္ ဆန္ကမွ အစိရွည္သတဲ့။ ၿမစ္သားၾကက္သြန္ကမွ အႏွစ္ပုိထြက္သတဲ့။ ယုိးဒယား ဒူးရင္းကမွ အစိ ေသးသတဲ့။ အမယ္..ရွိေသး ဒုိ႔ကေတာ့ ေမြးၿမဴေရးဆုိ မစားဘူး… ဗမာၾကက္မွ စားတာ ဆုိပဲ။ ၿပီးေတာ့လည္း ဒီအိမ္သာထဲပဲ သြားတဲ့ဟာကုိ မ်ားဗ်ာ။ အရုိးမရွိတဲ့ ေကာင္ေတြ အေတာ္ ဆုိး သဗ်။ ေနာင္မ်ားဆုိ ကုိမင္းအိမ္စံတုိ႔အိမ္ လမ္းၾကံဳလုိ႔ သြား လည္ရင္ ကေလး တြဲေလာင္းနဲ႔ သူ႔မေဟသီက ကုိ ေရသရဲေရ.. ဟာဝုိင္အီက လာတဲ့ ေအာက္စီဂ်င္ ဘူးေလး ရႈလုိက္ပါဦးဆုိၿပီး ဧည့္ခံခ်င္ ဧည့္ခံေနမွာ.. အဟဲ။

လူသားေတြမ်ား လုိဘေတြ ၾကီးၾကလုိ႔ တစ္ဖက္ကေန လုပ္သင့္ လုပ္ထုိက္တာ ေလးေတြ ၿပန္လုပ္ ေပးၾက သလား ဆုိၿပန္ ေတာ့လည္း မလုပ္ၾက ေပါင္ဗ်ာ။ ဒီလုိမ်ိဳး ရူးခ်င္ေယာင္ ေဆာင္ေနၾကတဲ့ အထဲမွာ သူၾကြယ္ၾကီးေတြ၊ ပညာရွင္ေတြ၊ ႏုိင္ငံ ေခါင္းေဆာင္ ေတြဆုိတာ ေရွ႕ဆုံးကပဲ (ကုိယ္ ကုိယ္တုိင္က ဘယ္ထဲမွာမွ မပါေတာ့ သိမ္းက်ံဳးေၿပာရတာ အရသာ ရွိလုိက္တာ)။ သိပ္ေတာ့ မထူးလွပါဘူး။ လူသားေတြ အားလုံး လုိလုိပါပဲ … သဘာဝ တရားၾကီးက နိမိတ္ပုံေတြ ၿပလာကုိတာ ေတာင္မွ သူ႔ထက္ငါ အၿပိဳင္အဆုိင္ ပုိခ်မ္းသာ ၾကြယ္ဝဖုိ႔၊ ပညာပုိရွိဖုိ႔၊ အာဏာပုိရွိဖုိ႔ကုိပဲ လုံးပန္းေနၾကၿပီး ပတ္ဝန္းက်င္ကုိ ေပယ်ာလကန္ လုပ္ထားၾကတယ္။ ကြ်န္ေတာ္ ေၿပာတဲ့ နိမိတ္ပုံဆုိတာ တၿခားဟုတ္ရုိးလား။ ဖန္လုံအိမ္ အာနိသင္ (Greenhouse Effect) ကုိ ေၿပာတာပါ။

ဖန္လုံအိမ္ အာနိသင္ ဆုိတာ မေကာင္းမွန္းေတာ့ အားလုံးပဲ နားလည္ လက္ခံၾကသေပါ့။ ဒါေပမယ့္ ၿပႆနာက ပုံၿပင္ထဲက သရက္ပင္ စုိက္တဲ့ အဘုိးအုိရဲ႕စိတ္လုိမ်ိဳး မထားႏုိင္ၾကတာပဲ။ ခင္ဗ်ားတုိ႔၊ ကြ်န္ေတာ္ တုိ႔ရဲ႕စိတ္ထဲမွာ ဒီကိစၥကုိေၿဖရွင္းဖုိ႔က ငါနဲ႔မဆုိင္ေသးဘူး (ငါ့ႏုိင္ငံနဲ႔ မဆုိင္ေသးဘူး) ငါတစ္ေယာက္တည္းက လုပ္ေနလည္းအပုိပဲ (ငါ့တုိ႔ႏုိင္ငံတစ္ခုတည္းက လုပ္ေနလည္းအပုိပဲ) ဆုိတဲ့ တာဝန္မဲ့တဲ့စိတ္ ကိန္းေအာင္း ေနၾကတာ။ တာဝန္မမဲ့ခ်င္ ၾကေသာ္ၿငားလည္း မေသာက္လုိ႔ မၿဖစ္ေတာ့ မုိးခါးေရပဲ လုိက္ေသာက္ ေနၾကတာ။ နီးရာဓါး ေၾကာက္တဲ့ သေဘာလည္း ပါမလားပဲ။ ဘာပဲေၿပာေၿပာဗ်ာ ဒါအမွန္တရား ပဲ။ မယံုရင္ ကမာၻ႕ႏုိင္ငံအမ်ားစု အစုိးရေတြရဲ႕ လက္ရွိႏုိင္ငံေရး၊ စီးပြားေရး လမ္းစဥ္ေတြကုိ သတိထား ၾကည့္ေလ။ ကုိယ့္ အက်ိဳးစီးပြား ထိခုိက္မယ့္ ကိစၥမ်ိဳးဆုိ ယုန္ကေလး ႏွာေစးေနၾကတဲ့ ငနဲေတြ ခ်ည္းပါပဲ။

ေနာက္ ၿပႆနာ တစ္ခုက ဒီလုိ။ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ေၿခာက္ဆယ္ ေလာက္က အေမရိကမွာ ပထဝီ ဘာသာသင္တဲ့ ဆရာတစ္ေယာက္ကုိ ေက်ာင္းသား တစ္ေယာက္က ေမးခဲ့ဖူးသတဲ့။ “ေတာင္ အေမရိက တုိက္နဲ႔ အာဖရိက တုိက္က တစ္ခ်ိန္က တဆက္တည္း မ်ားလား ဆရာ” ဆုိေတာ့ ဆရာက ရယ္ရယ္ေမာေမာ နဲ႔ ၿပန္ေၿပာ ပါသတဲ့။ “မဟုတ္ရပါဘူး ငါ့လူရာ။ ေနာက္စရာမရွိ ရွာၾကံ ေနာက္တယ္”တဲ့။  ေက်ာင္းသား ေလးက ကမာၻ႔ေၿမပုံ ေပၚက ေတာင္အေမရိက တုိက္ရဲ႕ အေရွ႕ဘက္ ကမ္းရုိးတန္း လုိင္း နဲ႕ အာဖရိက တုိက္ရဲ႕ အေနာက္ဘက္ ကမ္းရုိးတန္းလုိင္းကုိ ၾကည့္ၿပီး သူစဥ္းစား မိတာကုိ ေမးလုိက္တာ။ ဆရာ့အေၿဖကလည္း အဲဒီေခတ္က အသိပညာေတြ အရ ဆုိရင္ေတာ့ အမွန္လုိ႔ပဲ ဆုိရမေပါ့။ ဒါေပမယ့္ သိၾကတဲ့အတုိင္း အခုေခတ္ က်ေတာ့ ဆရာ့အေၿဖက အမွားၾကီးၿဖစ္ေန ၿပီေလ။ (အမွန္က ကမာၻတုိက္ၾကီး မ်ားဟာ ေရြ႕လ်ားေန ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေတာင္အေမရိကနဲ႔ အာဖရိကတုိက္ဟာ တခ်ိန္က တဆက္တည္း ၿဖစ္ခဲ့ဖူးပါတယ္။)

အဲဒီလုိ အမွားကုိ အမွန္ထင္တဲ့ ၿပႆနာဟာ အေတာ္ဆုိးတယ္ ေၿပာရမွာပါ။ မတ္ခ္တြိန္း ေၿပာသလုိေပါ့။ “ဘာမွမသိတာက ၿပႆနာ မဟုတ္။ မွားတာၾကီးကုိ မွန္တယ္ထင္ေနတာက ၿပႆနာ” ဆုိတာေလ။ ဖန္လုံအိမ္ အာနိသင္နဲ႕ ပက္သက္လုိ႔လည္း ခင္ဗ်ားတုိ႔၊ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ အရုိးစြဲေနတဲ့ အမွားအၾကီးၾကီး တစ္ခု ရွိတယ္။ “ကမာၻလုံးၾကီးကိစၥက ငါနဲ႔ အေဝးၾကီးပါ။ ဒီေလာက္ၾကီးတဲ့၊ သယံဇာတေတြ တေထာၾကီးနဲ႕ ကမာၻလုံးၾကီးဟာ ဘယ္လုိနည္းနဲ႕မွ ပ်က္စီးဖုိ႔ မၿဖစ္ႏုိင္ဘူး။ သူ႔ဟာသူ ၿပန္ေကာင္းလာမွာပဲ” ဆုိတဲ့ အေတြးေပါ့။ ဟုိပထဝီဆရာေၿပာတဲ့ “မဟုတ္ရပါဘူး ငါ့လူရာ” ဆုိတဲ့စကားလုိ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ ငယ္ငယ္ ကေတာ့ ဒီထင္လုံးဟာမွန္ခ်င္မွန္ခဲ့မွာေပါ့။ ဆရာသမားတုိ႔ေရ စာလုံးမည္းၾကီးနဲ႔ ေဘာင္ခတ္ေရးၿပီး ေၿပာစမ္း ပါရေစ “အခုေခတ္ နည္းပညာအရ ဒီထင္ၿမင္ခ်က္ၾကီးဟာ တက္တက္ စင္ေအာင္ကုိ လြဲေနပါတယ္ ခင္ဗ်ာ”။

ကုိယ့္ဆရာတုိ႔ ေမ့ေနမွာစုိးလုိ႔ပါ။ ကမာၻလုံးၾကီးက ၾကီးေပမယ္ သူ႔ကုိ လႊမ္းၿခံဳထားတဲ့ ေလထု (atmosphere) ဆုိတာကေတာ့ပါးပါးကေလးခင္ဗ်။ဆရာဦးတင့္ေဆြရဲ႕အထူအပါး ေဆာင္းပါးထဲက ေက်ာက္ကပ္ ေရစစ္ ကေလး (Bowman’s Capsule) အတုိင္း ပါပဲ။ ၿပီးေတာ့ ေလထုဆုိတာ သက္ရွိ ေဂဟစနစ္ (Ecosystem) ရဲ႕ အေရးအပါဆုံး အရာေလ။ ထမင္းအသက္ ခုႏွစ္ရက္၊ ေရအသက္ တစ္မနက္၊ ေလအသက္ လက္ဖ်စ္တစ္ တြက္ မဟုတ္ပါလား။ ဖန္လုံအိမ္ အာနိသင္ဆုိတာ အမွန္စင္စစ္ ေလထုကုိ လူေတြ ဖ်က္ဆီးလုိက္လုိ႔ ၿဖစ္လာ တာပါ။

ဖန္လုံအိမ္ အာနိသင္ရဲ႕ အေၿခခံၿဖစ္စဥ္ေလးကုိ သေဘာေလာက္ ေၿပာရရင္ ေနကလာတဲ့ အလင္းတန္း တခ်ိဳ႕ကုိ ကမာၻေၿမၾကီး (Earth) က စုပ္ယူတယ္။ အဲဒီက ရတဲ့အပူနဲ႔ ကမာၻကုိ ပူေႏြးေစတယ္။ (ဒါေပမယ့္ ေသြးေႏြး သတၱဝါေတြ အတြက္ေတာ့ အရမ္း ေအးေန ေသးတယ္ဗ်။) က်န္တဲ့ အလင္းတန္း တခ်ိဳ႕ုကုိေတာ့ အနီေအာက္ ေရာင္ၿခည္ အေနနဲ႔ အာကာသထဲကုိ ၿပန္ကန္ထုတ္တယ္။ တခါ အဲဒီ ၿပန္ကန္ထုတ္တဲ့ အနီေအာက္ ေရာင္ၿခည္ထဲကမွ တခ်ိဳ႕ကုိ ကမာၻ႕ေလထု (Atmosphere) က ၿပန္ စုပ္ယူတယ္။ ေလထုကလည္း အဲဒီလုိမ်ိဳး သူ႔နည္းသူ႔ဟန္နဲ႔ ကမာၻကုိ ပူေႏြးေအာင္ လုပ္ေပးၿပန္တယ္။ (အဲ… အခုမွ သတၱဝါေတြ အတြက္ ေနလုိ႔ထုိင္လုိ႔ရတဲ့ အပူခ်ိန္ကုိ ရလာတာ။) ဒါေပမယ့္ လူေတြရဲ႕ ပေယာဂနဲ႔ ဖန္လုံအိမ္ ဓါတ္ေငြ႕ (Green House Gases) ေတြ မ်ားလာတဲ့ အခ်ိန္မွာေတာ့ ကမာၻေၿမၾကီးက ၿပန္ ကန္ထုတ္တဲ့ အနီေအာက္ ေရာင္ၿခည္ ဓါတ္ေငြ႕ေတြ အားလုံးလုိလုိဟာ ထူထဲလာတဲ့ ေလထုထဲမွာပဲ ပိတ္မိသြားၿပီး ဖန္လုံအိမ္ အာနိသင္ ဆုိတာ ၿဖစ္လာ ပါေလေရာ။ အဲဒီ ဖန္လုံအိမ္ အာနိသင္ရဲ႕ အက်ိဳးဆက္ ေတြကေကာ ဘာေတြလဲ။

ပံု-၁ ဒုတိယေထာင္စုႏွစ္တြင္ ေျပာင္းလဲခဲ့ေသာ အပူခ်ိန္

သုေတသန လုပ္ထားၾကတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြ ၾကည့္ၿပီးရင္ ကုိယ့္ဆရာတုိ႔ အားလုံးပဲ မယုံႏုိင္  လာက္ေအာင္ ၿဖစ္သြားၾကမယ္ ထင္တာပဲ။ ပုံ-၁ ဟာ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္တစ္ေထာင္ (၁၀၀၀-၂၀၀၀) အတြင္း ေၿမာက္ ကမာၻၿခမ္းက ေရခဲေတာင္ေတြ ဆီက အပူခ်ိန္ဇယားပါ။ တုိင္းပံု တိုင္းနည္းေတြ ေပၚမႈတည္ၿပီး အနီ၊ အျပာ စတဲ့ အေရာင္ေတြႏွင့္ ခြဲျခား ၿပထား ပါတယ္။ အေရးႀကီး တဲ့ အခ်က္က အခုကြ်န္ေတာ္တုိ႔ ေခတ္မွာ ေရာက္ေနတဲ့ အပူခ်ိန္ ဟာ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္တစ္ေထာင္ အတြင္း အပူခဲ့ဆုံး အခ်ိန္ေတြ ထက္ကုိ ပုိပူလာေနတာ ပါပဲ။ ေနာက္တစ္ပုံ ပုံ-၂ က ေလထုထဲက ကာဗြန္ဒုိင္ ေအာက္ဆုိဒ္ ပါဝင္မႈ ႏႈန္းဟာ ေလထု အပူခ်ိန္နဲ႔ တုိက္ရုိက္ အခ်ိဳးက်ေနတယ္ ဆုိတဲ့အခ်က္ကုိ အေၿခခံလုိ႔ ဆြဲထားတဲ့ဇယားပါ။ အႏာၱတိက ေရခဲေတာင္ေတြ သမုိင္းကုိ အေၿခခံတဲ့ ႏွစ္ေပါင္း ၆၅၀,၀၀၀ အတြက္ အဲဒီဇယားမွာ အျပာက ကာဗြန္ဒုိင္ ေအာက္ဆုိဒ္၊ အနီက ေလထုအပူခ်ိန္၊ ေအာက္က အဝါမွတ္ေလးက လက္ရွိ အခ်ိန္ ကာလ ေလထုမွာရွိတဲ့ ကာဗြန္ဒုိင္ေအာက္ဆုိဒ္ ပါဝင္ႏႈန္းပမာဏပါ။  အေပၚကအဝါမွတ္က အခုႏႈန္းနဲ႔ပဲ သဘာဝ အရင္းအၿမစ္ကုိ မဆင္မၿခင္ သုံးစြဲေနမယ္ ဆုိရင္ ေနာင္ႏွစ္ေပါင္း ငါးဆယ္အၾကာ ၿဖစ္လာႏုိင္တဲ့ ကာဗြန္ဒုိင္ ေအာက္ဆုိဒ္ ပါဝင္ မႈႏႈန္း ပါတဲ့။

ေနာင္ႏွစ္ေပါင္း ငါးဆယ္အၾကာ ၿဖစ္ႏုိင္တဲ့ ေလထု အပူခ်ိန္ အနီလိုင္းကုိ ဆြဲမထားေပမယ့္ အျပာလိုင္း အတိုင္းလုိက္ၿပီး မွန္းၾကည့္လိုက္ရင္ အခုလက္ရွိ အပူခ်ိန္ထက္ ၂၀ ဒီဂရီ ဆဲစီးယပ္စ္ ေလာက္ ပိုပူလာဖို႔ရိွ ပါတယ္။ လက္ရွိခင္ဗ်ား အခန္းထဲက အပူခ်ိန္က ၃၀ ဒီဂရီ ဆဲစီးယပ္စ္ ဆုိရင္ ေနာင္ အႏွစ္ငါးဆယ္မွာ ၿဖစ္လာႏုိင္တာက အနည္းဆုံး (အနည္းဆုံးေနာ္) ၅၀ ဒီဂရီ ဆဲစီးယပ္စ္ ဆုိပါေတာ့။ (လူသားေတြ အတြက္ ေနလုိ႔ထိုင္လုိ႔  ေကာင္းတဲ့ အပူခ်ိန္က (၂၀)နဲ႔ (၃၀)ၾကား ပါ။)

 ပံု-၂ ကမာၻ႕ေလထု CO2 ႏွင့္ ကမာၻ႕အပူခ်ိန္ ဆက္စပ္မႈ

ဒီ ဇယားကြက္ ေတြထက္ ပုိစိတ္ဝင္စားဖုိ႔ ေကာင္းတာက လက္ရွိ ခင္ဗ်ားတုိ႔၊ ကြ်န္ေတာ္တို႔ ပတ္ဝန္းက်င္မွာ ၿဖစ္ေနတာ ေတြပါ။ ဝင္ရုိးစြန္းက ေရခဲေတြ အရည္ေပ်ာ္ ေနပါတယ္။ ေရခဲေတာင္ ေတြ ေန႔စဥ္ ၿပိဳက် ေနပါတယ္။ အၿခား ေနရာမ်ားက ေတာင္တန္း ေတာင္ထိပ္ ေတြမွာလည္း ေရခဲေတြ အရည္ေပ်ာ္ ေနပါတယ္။ ကုိယ္နဲ႔ ဆုိင္တဲ့ ကိစၥကုိ ေၿပာရင္ေတာ့ ဟိမဝႏာၱ ေတာင္တန္းေတြ ေပၚက ေရခဲေတြ အရည္ေပ်ာ္ ေနတဲ့ ကိစၥေပါ့။ ဆရာသမားမ်ား မသိရင္ ေဖာက္ သည္ ခ်ဦးမယ္။ ၿမန္မာႏုိင္ငံ အပါအဝင္ တရုတ္၊ အိႏၵိယစတဲ့ ကမာၻ ႔လူဦးေရရဲ႕ ၄၀% ဟာ ေသာက္သုံးေရ အတြက္ ဟိမဝႏာၱ ေတာင္တန္းေတြက ၿမစ္ဖ်ားခံတဲ့ ၿမစ္ေခ်ာင္း မ်ားကုိ အားထားေနရပါသဗ်။ (တၿခား သယ္ယူပုိ႔ေဆာင္ေရး၊ စုိက္ပ်ိဳးေရးကိစၥေတြကုိ ခဏထားလုိက္ဗ်ာ) ဆရာစၿႏၵ တုိ႔ ဆရာရန္ၾကီးေအာင္တုိ႔ ေဗဒင္ သြားေမးမေနနဲ႔ … ပင္ပန္းလုိ႔။ ဒီအပူခ်ိန္ ၿမင့္တက္မႈႏႈန္း အတုိင္းသာ ဆက္ၿဖစ္ေနခဲ့မယ္ဆုိရင္ ေနာင္အႏွစ္ ငါးဆယ္အတြင္းမွာပဲ ဒီဧရိယာမွာေနတဲ့ ကမာၻ႕ လူဦးေရရဲ႕ ၄၀% ဟာ ေသာက္ေရ ရွားပါးမႈၿပႆနာနဲ႔ မုခ်မေသြ ရင္ဆုိင္ရမွာပါ။ 

ျပဳန္းတီးကုန္ၿပီျဖစ္ေသာ ကမာၻ႕ သစ္ေတာမ်ား

ေနာက္တစ္ခုက သစ္ပင္ သစ္ေတာေတြ မတန္တဆ ၿပဳန္းတီး ေနတာ။ ၿပီးခဲ့တဲ့ ၁၉၉၀-၂၀၀၅ ကာလ ၁၅ ခုႏွစ္ အတြင္းမွာ တင္ပဲ ကမာၻ႕သစ္ေတာ ဟက္တာ သန္း ၇၀ ေလာက္ ၿပဳန္းတီးခဲ့ ပါသတဲ့။ သိတဲ့အတုိင္း သစ္ပင္သစ္ေတာ ေတြဟာ ကာဗြန္ဒုိင္ ေအာက္ဆုိဒ္ ေလ်ာ့နည္း ေစဖုိ႔ ကူညီ လုပ္ကုိင္ ေပးႏုိင္ ၾကသကုိး။ ေဘးကပုံကုိ ၾကည့္ရင္ အနီေရာင္ သန္းေနတဲ့ (မီးေလာင္ေနတဲ့) ေတာင္အေမရိကနဲ႔ အာဖရိကမွာ သစ္ေတာ ၿပန္းတီးမႈ အမ်ားဆုံး ဆုိတာ ေတြ႕ႏုိင္ ပါတယ္။ အာရွမွာ ဆုိရင္ေတာ့ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ ခင္ဗ်ားတုိ႔က ေရွ႕တန္းတစ္ေနရာ ကေပါ့ ခင္ဗ်ာ။ 

အစကေတာ့ ကြ်န္ေတာ္လည္း ဒီအခ်က္အလက္ေတြကုိ သိပ္မယုံဘူး။ သုေတသီေတြ အာေခ်ာင္ ေနၾကတာ မ်ားလားလုိ႔ သံသယ ရွိမိသေပါ့။ ဒါေပမယ့္ မဟုတ္ဘူး ရယ္ဗ်။ ရာသီဥတုေတြ ေဖာက္ၿပန္ ပ်က္စီး ေနတာက မ်က္ၿမင္ ကုိယ္ေတြ႕ ပဲေလ။ ၂၀၀၃ က လူ ၅၀,၀၀၀ ေလာက္ ဆုံးပါးခဲ့ရတဲ့ ဥေရာပ အပူလႈိင္းၿဖတ္မႈ ဒဏ္ရာ ဒဏ္ခ်က္ ေတြ၊ အဲဒီႏွစ္ကပဲ အိႏိၵယ အလယ္ပုိင္းမွာ ၅၀ ဒီဂရီ ဆဲစီးယပ္စ္ အထိအပူခ်ိန္ တက္ခဲ့လုိ႔ လူ ၁၄၀၀ ေလာက္ အသက္ ဆုံးရႈံးခဲ့ရတာေတြ ေတြ႕ေနရတာကုိး။ ပင္လယ္ေရ အပူခ်ိန္ပါ ၿမင့္တက္ လာေတာ့ မုန္တုိင္းေတြ ဆုိတာလည္း ေဟာတစ္လုံး၊ ေဟာတစ္လုံးပဲ။ ၿပီးခဲ့တဲ့ ၂၀၁၀ စက္တင္ဘာ တစ္လ ထဲတင္ အေရွ႕ အာရွ တဝုိက္ ေလးမွာပဲ မုန္တုိင္း ငါးလုံးေလာက္ ဆက္တုိက္ ေဆာ္သြားတာသာ ၾကည့္ေတာ့။ ေနာက္ လူ႕အသက္ေပါင္း တစ္သိန္းေက်ာ္ အခ်ည္းႏွီး ဆုံးပါးသြားခဲ့ရတဲ့ ဘဂၤလား ပင္လယ္ေအာ္က နာဂစ္။ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ အဘုိးအေဘး ေတြေတာင္ သူတုိ႔တစ္သက္ မုန္တုိင္းဆုိတာ ၾကံဳဖူးခဲ့ ၾကတာ မဟုတ္ဘူး။ အႏွစ္ ေၿခာက္ဆယ္ အတြင္းမွာေတာ့ ဒါဟာ ပထမဆုံး ပါပဲတဲ့။

ပံု-၃ ဆြစ္ဇာလန္ ႏွင့္ ဥေရာပတိုက္ ေရလွ်ံမွတ္တမ္း

အဲဒီလုိမ်ိဳးပဲ ဘယ္လုိနည္းနဲ႔မွ မုန္တုိင္း ၿဖစ္မလာႏုိင္ဘူး ဆုိတဲ့ ေတာင္ အတၱလန္တိတ္ သမုဒၵရာ ထဲမွာလည္း ၂၀၀၄ ခုႏွစ္က ဟာရီကိန္း တစ္လုံး တုိက္ခဲ့တာပဲ။ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ စာထဲမွာ သင္ထားၾက ရတာက မုန္တုိင္းဆုိတာ အီေကြတာ နဲ႔ နီးတဲ့ လတၱီတြဒ္ အနိမ့္ပုိင္း မွာပဲ အစၿပဳတာတဲ့။ အခု အခ်ိန္မွာေတာ့ စခ်င္တဲ့ေနရာက စလုိ႔၊ သြားခ်င္သလုိ သြားၿပီး ဘယ္လုိမွ ခန္႔မွန္းလုိ႔ မရေတာ့ဘူး။ သီအုိရီေတြ ၿပင္ရေတာ့မယ္ အခ်ိန္ ကုိေရာက္ေနၿပီလုိ႔ပဲ ေၿပာရ ေတာ့မယ္။ ကမာၻ႕မုိးေလဝသနဲ႔ ရာသီဥတု အေၾကာင္း ၿပန္လည္ ၿပင္ဆင္ ေရးသား ထားတဲ့ စာအုပ္စာတမ္း အသစ္ေတြပါ လုိလာၿပီ ဆုိပါေတာ့။

မုိးမရြာရမယ့္ ေနရာေတြက မုိးအရမ္းရြာေနလုိ႔ ေရၾကီးတာေတြ (၂၀၀၅ ခုႏွစ္ ဘုံေဘ (မြန္ဘုိင္း) မွာ စံခ်ိန္တင္ မုိးေရခ်ိန္ ၃၇ လက္မ ရွိတဲ့ မုိးၾကီးရြာလုိ႔ လူ ၁၀၀၀ ေလာက္ အသက္ဆုံးခဲ့ရတာေတြ)၊ တရုတ္ၿပည္မွာ မၾကာမၾကာ ေရၾကီးေနတာေတြ၊ မုိးရြာရမယ့္ ေနရာက မရြာေတာ့ မုိးေခါင္ေရရွား ၿဖစ္တာေတြ (အထင္ရွားဆုံးက ၁၉၅၀-ေလာက္မွာ ကမာၻ႕အၾကီးဆုံး ေရကန္ေတြထဲ တစ္ခု အပါအဝင္ ၿဖစ္ခဲ့တဲ့ အာဖရိကတုိက္က ခ်က္ေရကန္ (Lake Chad) ၾကီးဟာ အခုအခ်ိန္မွာ လုံးဝ ေရမရွိေတာ့ဘဲ ခ်ိဳင့္ဝွမ္းၾကီး ၿဖစ္သြားတာမ်ိဳး၊ အင္းေလးကန္ၾကီး ေရ ခန္းလာတာမ်ိဳးေတြ လည္း အရမ္းမ်ား လာပါတယ္။ ဆြစ္ဇာလန္က အာမခံကုမၸဏီေတြရဲ႕ မွတ္တမ္းပုံ (၁၉၇၀-၂၀၀၀) ပုံ-၃ (ဘယ္) ကုိ ၾကည့္လုိက္ ပါဦး။ ေထာင္လုိက္ ဝင္ရုိးက မုန္တုိင္းနဲ႔ ေရလွ်ံတဲ့ အၾကိမ္ အေရအတြက္ ပါတဲ့။ ေနာက္တစ္ပုံ ပုံ-၃ (ညာ) ကေတာ့ ဥေရာပတိုက္ ေရလွ်ံမွတ္တမ္း ၁၉၅၀-၂၀၀၀ ဆုိပါေတာ့။ သဘာဝေဘး ဒုကၡေတြဟာ ဒီ ဆယ္စုႏွစ္ ႏွစ္ခု အတြင္းမွာ သိသိသာသာ တုိးလာတာ အထင္အရွားပါပဲ။

ဒါနဲ႔ ကြ်န္ေတာ္ ငယ္ငယ္က စမ္းေခ်ာင္း ဘက္မွာ ဒုတိယထပ္က တုိက္ခန္းတစ္ခုမွာ ေနခဲ့ဖူးတယ္ဗ်။ အဲဒီအိမ္တုန္းက ၿခင္လုံ ဇကာမရွိသလုိ ၿခင္ေထာင္ ေထာင္စရာလည္း မလုိခဲ့ဘူး။ အခု ဆယ္ႏွစ္ အၾကာ ဒီလမ္း၊ ဒီၿမိဳ႕နယ္၊ ဒီေနရာမွာပဲ ငါးထပ္မွာ တက္ေနပါတယ္။ ၿခင္လုံစ ကာ မတပ္လုိ႔ မရေအာင္ကုိ ၿခင္အလြန္ တြယ္လုိ႔ ေတာ္ေတာ္စိတ္ညစ္ရတယ္။ ဒါဟာ အပူခ်ိန္ ၿမင့္တက္လာေတာ့ ပုိးမႊားေတြ အၿမင့္ကုိ ပုိၿပီး တက္ႏုိင္လာတဲ့သေဘာပါ။ အီဘုိလာ (Ebola)၊ ေအရီနာ (Arena)၊ ဟန္တာ (Hanta)၊ ဆားစ္ (SARS) စတဲ့ အမ်ိဳးေပါင္း ၃၀ ေက်ာ္ေသာ ဗုိင္းရပ္စ္အသစ္ အသစ္ေတြ ဒီအႏွစ္ ၃၀ ေလာက္ အတြင္း ေပၚလာတာ ဟာလည္း တုိက္ဆုိင္မႈ မဟုတ္ဘူးေနာ။

ေလာေလာဆယ္မွာ ေၿမာက္ဝင္ရုိးစြန္းက ေရခဲၿပင္ေတြဟာ အလြန္ၿမန္တဲ့ႏႈန္းနဲ႔ အရည္ေပ်ာ္က် ေနပါသတဲ့။ အေမရိကန္ ေရငုပ္ သေဘၤာမ်ားရဲ႕ မွတ္တမ္းေတြအရ ဒီႏႈန္းနဲ႔သာ ဆက္သြားခဲ့ရင္ ေနာင္အႏွစ္ ငါးဆယ္ အတြင္းမွာ လုံးဝ အရည္ေပ်ာ္သြားပါမယ္တဲ့။ အက်ိဳးဆက္ အၿဖစ္နဲ႔ လြန္ခဲ့တဲ့ ေရခဲေခတ္ (သက္ရိွ သတၱဝါ ရယ္လုိ႔ စၿပီးၿဖစ္လာတဲ့အခ်ိန္ ဆုိပါေတာ့ ခင္ဗ်ာ) ကစလုိ႔ ဘယ္တုန္းကမွ မၾကံဳဖူးခဲ့တဲ့ကိစၥေတြ ၿဖစ္လာ ပါလိမ့္မယ္။ တုိနီဘလဲ (ၿဗိတိသွ်ဝန္ၾကီးခ်ဳပ္) ရဲ႕ သိပၸံေရးရာ အၾကံေပး အရာရွိက ေၿပာတာကေတာ့ “ဂရင္းလန္ကြ်န္း အရည္ေပ်ာ္ သြားရင္ေတာ့ဗ်ာ ကမာၻ႕ေၿမပုံကုိ ၿပင္ဆြဲၾကဖုိ႔ပဲ ရွိေတာ့တယ္တဲ့”။ ေရလွ်ံေနတဲ့ ရွန္ဟုိင္း ဧရိယာမွာ လူဦးေရသန္း ၄၀ ေလာက္၊ ကာလကၠတၱား ဧရိယာက သန္း ၆၀ ေလာက္ လက္ရွိ ေနေန ၾကတယ္။ နယူးေရာ့ခ္မွာဆုိရင္ မန္ဟတ္တန္ (Manhattan) ဧရိယာ တစ္ခု လုံး ေရေအာက္ ေရာက္သြားၿပီး ပစိဖိတ္နဲ႔ အိႏၵိယသမုဒၵရာက ကြ်န္းေလးေတြ ေပ်ာက္သြား ပါလိမ့္မယ္။ (အခုေတာင္မွ ေရၿမဳပ္သြားတဲ့ တခ်ိဳ႕ကြ်န္းေတြက ကြ်န္းသားေတြကုိ နယူးဇီလန္မွာ ကယ္ထား ရတာပဲ) ပင္လယ္ေရ တက္လာႏုိင္တဲ့ အၿမင့္က အနည္းဆုံး ေပ ၂၀ ေလာက္ ဆုိေတာ့ ၿမန္မာၿပည္ အတြက္ ဆုိရင္ ရန္ကုန္နဲ႔ ဧရာဝတီ ၿမစ္ဝကြ်န္းေပၚ ေဒသၾကီး တစ္ခုလုံးလည္း မလြတ္ႏုိင္ ပါဘူး။

ကဲ.. ဒီေတာ့ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ (၇) ဘီလ်ံေသာ ကမာၻသူ၊ ကမာၻသားမ်ား ဘာေတြ လုပ္ၾကပါမလဲ။ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ ကေလးေတြ၊ သားသမီး ေၿမးၿမစ္ေတြအတြက္ ပ်က္စီးေနတဲ့ သုံးမရတဲ့ ကမာၻၾကီး ထားခဲ့ၾကမွာလား။ ဘာတဲ့ ၾကားေနက် စကား ..ဘယ္သူေတေတ ငေတမာရင္ ၿပီးေရာ သေဘာထား ၾကမွာလား။ အေၿဖေကာ ရွိပါေသး ရဲ႕လား။ “နည္းလမ္းလည္း ရွိပါတယ္.. အခ်ိန္လည္း မီပါ ေသးတယ္… တကယ္ လုပ္ၾကဖုိ႔သာ လုိေနတာပါ” လုိ႔ ဆုိရမွာပါ။

ပံု-၄ ကာဗြန္ ထုတ္လႊတ္မႈ ေလွ်ာ့ခ်ရန္ နည္းလမ္းမ်ား

ဖန္လုံအိမ္အာနိသင္ေလ်ာ့ေအာင္၊ လုံးဝေပ်ာက္သြားေအာင္ ဆုိတာ ကာဗြန္ထုတ္လြတ္ေနမႈ (CO2 Emission) ကုိ ေလွ်ာ့ခ်ဖုိ႔ ပါပဲ။ ကာဗြန္ ထုတ္လႊတ္ ေနမႈ က်သြားရင္ အနီ ေအာက္ ေရာင္ၿခည္ေတြ ကမာၻ႕ေလထု ထဲမွာ ပိတ္မိ ေနတာမ်ိဳး ေလ်ာ့နည္း သြားမယ္။ အပူေလ်ာ့ လာေလေလ ေရခဲၿပင္ေတြ ၿပန္လည္ ေအးခဲ လာေလေလ ၿဖစ္တဲ့အတြက္ ကမာၻၾကီးရဲ႕ ေနေရာင္ၿခည္ ကုိ ေရာင္ၿပန္ တြန္းကန္ ႏုိင္တဲ့အား ပုိေကာင္း လာပါလိမ့္ မယ္။ ေနာက္တစ္ခုက သစ္ေတာ ၿပဳန္းတီးတာေတြ နည္းႏုိင္သမွ် နည္းေအာင္ လုပ္ဖုိ႔ပါ။ သစ္ပင္ မ်ားေလ ေလထုထဲက ကာဗြန္ဒုိင္ ေအာက္ဆုိဒ္ ဓါတ္ေငြ႕ ပါဝင္မႈ နည္းေလ ပါပဲ။

ပုံ-၄ မွာ ကာဗြန္ ထုတ္လႊတ္ ေနမႈ ေလွ်ာ့ခ်ရမယ့္ နည္းလမ္း မ်ားကုိ ေတြ႕ႏုိင္ပါတယ္။ ဗဟုသုတ အေနနဲ႕ ထည့္ထား တာပါ။ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၊ အစုိးရမင္းမ်ား၊ စီးပြားေရး လူမႈေရး မူဝါဒေရးရာ တာဝန္ရွိသူမ်ား၊ ကုန္ထုတ္ လုပ္ငန္း မ်ားနဲ႔သာ ပုိသက္ဆုိင္ ပါလိမ့္မယ္။ လက္ေတြ႕က်က် ကမာၻၾကီးကို ၿပန္ က်န္းမာေရး ေကာင္းေအာင္ ကူညီႏုိင္တဲ့ နည္းေတြ ကေတာ့ ေအာက္မွာ ေရးထားတယ္။ ကြင္းစကြင္းပိတ္ ထဲက စာေတြကေတာ့ ကြ်န္ေတာ့္ အိမ္က ညီေတာ္ေမာင္ရဲ႕ မွတ္ခ်က္ေတြေပါ့။

စြမ္းအင္ကုိ ေခြ်တာသုံးပါ။ (ဂြတ္ဒ္… မလုိအပ္ဘဲ အလုပ္လုပ္ဖုိ႔ မၾကိဳးစားပါနဲ႕)။ မလုိအပ္ဘဲ လွ်ပ္စစ္မီး မသုံးပါနဲ႔ (ဖေယာင္းတုိင္ သုံးေနက် ကုိယ္ေတြကေတာ့ အေတာ္ပဲ)။ လမ္းေလွ်ာက္၊ စက္ဘီးစီး သြားလုိ႔ရရင္ ကားမသုံးပါနဲ႔ (ကားမွ မရွိတာဗ်။ ဒါလဲ ၿပႆနာ မရွိေလာက္ဘူးရယ္)။ ၿဖစ္ႏုိင္ရင္ ရထားေတြ၊ ဘတ္စ္ ေတြကုိ စီးပါ (ဘယ္လုိ ေၿပာရမလဲ ေပါ့ေနာ္… ကံေကာင္းရင္ ဇာတ္လမ္း ကေလး မ်ားေတာင္ ၿဖစ္သြားႏုိင္ ပါ၏)။ တတ္ႏုိင္သေလာက္ အဲယားကြန္း အသုံးေလွ်ာ့ပါ (အာ.. လာေနာက္ေနတယ္)။ ၿဖစ္ႏုိင္ရင္ ပတ္ဝန္းက်င္ ညစ္ညမ္းမႈ မၿဖစ္ေစတဲ့ အမ်ိဳးအစား ေရြးသုံးပါ (ယပ္ေတာင္သုံးတယ္၊ ပဲၾကီးေလွာ္ မၾကိဳက္ဘူး..)။ တခါသုံး ဓါတ္ခဲေတြ ဘက္ထရီေတြ အစား ၿပန္အားသြင္းလုိ႔ ရတာေတြ သုံးပါ။ (အင္… မိန္းမၿမန္ၿမန္ယူဖုိ႔ ေၿပာတာလား? တရုတ္ၿပည္က လာတာေတြက တူတူပဲေလ၊ တစ္ခါသုံးလည္း ဒါပဲ၊ ရီခ်ားေခ်းဘဲလည္း ဒါပဲကုိ)။ သစ္ပင္မ်ားမ်ား စုိက္ပါ။ (စုိက္တယ္ စုိက္တယ္ အိမ္ေရွ႕ ဝရန္တာမွာ အမ်ားၾကီးပဲ၊ ဟုိေန႔ကပဲ ၾကက္သြန္ၿမိတ္ စားခ်င္လုိ႔ ၾကက္သြန္ဥ တစ္လုံးေတာင္ ပန္းအုိးထဲ ထုိးထည့္ ထားေသး)။ တတ္ႏုိင္ရင္ ဆီအသုံးနည္းတဲ့ နည္းပညာၿမင့္ လွ်ပ္စစ္ဘက္ထရီကား (Hybrid Car) စီးပါ။ (အဲဒါေတာ့ မပူနဲ႔။ တုိ႔ႏုိင္ငံမွာက Hybrid Car ေတြခ်ည္းပဲရယ္) မိဘမ်ားနဲ႕ တုိင္ပင္ေဆြးေႏြးပါ။ (“ကြ်န္ေတာ္ တုိ႔ကုိ သနားပါဦးဗ်ာ” တုိ႔ “သရက္ပင္စုိက္တဲ့ အဘုိးကုိ အားက်စမ္းပါ” တုိ႔လား၊ “နင္အၿပင္ မထြက္ရင္ ပတ္ဝန္းက်င္ ညစ္ညမ္းမႈ ေတာ္ေတာ္သက္သာမယ္” ဆုိၿပီး ကုိယ့္အမႈ ကုိယ့္ ၿပန္ပတ္ေနဦးမယ္)။ ။

မွတ္ခ်က္။ ။ လႊတ္ေတာ္ အမတ္မင္း အယ္လ္ဂုိးလ္ (Congress Man Al Gore) ဧ။္ Inconvenient Truth (2006) ရုပ္ရွင္ကားကုိ မွီးၿငမ္းေရးသား ပါသည္။ အခ်က္အလက္၊ ဓါတ္ပုံ၊ ဇယားမ်ားအားလုံး သည္လည္း ထုိရုပ္ရွင္ထဲမွ ၿဖစ္ပါသည္။ (All the pictures and tables in this article were captured from the movie “Inconvenient Truth-2006” and are used for educational purpose.)

အားလုံးပဲ အဆင္ေၿပၾကပါေစ။ ။
sirius
add: picture credit: pondaung valley

ေရေၾကာင္းစာအုပ္စာတန္းမ်ား- အပုိင္း ၃၁

Credit: ဒုတိယအရာရွိ စုိးညြန္႔ဦး ႏွင့္ တတိယ အရာရွိ (အလုပ္သင္) ေက်ာ္ၿမတ္ထြန္း တုိ႔အား အထူး ေက်းဇူး တင္ပါသည္။

ဒီတစ္ေခါက္ အေရးၾကီးတာေတြ ပုိပါလာတယ္။ အေပၚက အရာရွိ ႏွစ္ေယာက္ရဲ႕ အားထုတ္ ကူညီမႈေၾကာင့္ အားလုံးကုိ ဒီလုိမ်ိဳး ၿဖန္႔ေဝေပး ႏုိင္တာပါ။ လုပ္ႏုိင္ သေလာက္ လုပ္လုိ႔ ရတဲ့ အခ်ိန္၊ လုပ္လုိ႔  ေကာင္းေသးတဲ့ အခ်ိန္ အထိ လုပ္ေပးသြား ပါမယ္။

၁) ဘဲလက္စ္ ဝါးတား မန္းေနခ်္မန္႔

(ေရသြင္းေရထုတ္ စီမံခန္႔ခြဲမႈ ပ႗ိညာဥ္ - ၂၀၀၉ အုိင္အမ္အုိ )

၂) လုပ္လုိင္း ကြန္ဗင္းရွင္း

(ကုန္တင္ ေရမွတ္ ပ႗ိညာဥ္ - ၂၀၀၅ အုိင္အမ္အုိ)

၃) အုိင္အက္စ္အင္မ္ ကုဒ္

(ေရေၾကာင္းေလာက ေဘးကင္း လုံၿခံဳေရးဆုိင္ရာ စီမံခန္႔ခြဲမႈ စံႏႈန္းမ်ား - ၂၀၁၀ အုိင္အမ္အုိ)

၄) အက္စ္တီစီဒဘလ်ဴ ႏုိင္တီးဖုိက္
(ေရေၾကာင္း ဝန္ထမ္းမ်ား ေလ့က်င့္၊ အကဲၿဖတ္၊ ေအာင္လက္မွတ္ ထုတ္ေပးေရး ဆုိင္ရာ စံႏႈန္းမ်ား ၁၉၉၅ ခုႏွစ္ ပ႗ိညာဥ္ - ၂၀၀၁ အို္င္အမ္အုိ)

*** All publications herein this website are for use of educational purpose only. The owner of this web site is not responsible for the consequences in case of violation to copyright, trademark, patent or other intellectual property rights of any third party. For other publications, pls go through publications.***

ေရေၾကာင္းစာအုပ္စာတန္းမ်ား -အပုိင္း ၃၀

Credit: ဒုတိယအရာရွိ စုိးညြန္႔ဦး ႏွင့္ တတိယ အရာရွိ (အလုပ္သင္) ေက်ာ္ၿမတ္ထြန္း တုိ႔အား အထူး ေက်းဇူး တင္ပါသည္။

အားလုံးပဲ အဆင္ေၿပၾကပါေစ။

၁) အမ္ဆာ အပုိင္း(၃)
(ေလေၾကာင္းႏွင့္ ေရေၾကာင္း ရွာေဖြကယ္ဆယ္ေရး လက္စြဲ - ၂၀၁၀ အုိင္အမ္အုိ )

၂) ရွစ္ ေအာ္ပရိတ္တင္း အင္ ပုိလာဝါတား
(ဝင္ရုိးစြန္းသြား သေဘၤာမ်ား အတြက္ လမ္းညႊန္ခ်က္ - ၂၀၁၀ အုိင္အမ္အုိ)

၃) တန္ေန႔ခ်္ မက္ရွားမန္႔ ေအာ့ဖ္ ရွစ္
(သေဘၤာမ်ား တန္ခ်ိန္ တုိင္းတာၿခင္း - ၁၉၆၉ အုိင္အမ္အုိ)

၄) ဆာ့ခ်္ အင္ ရက္စက်ဳ ကြန္ဗင္းရွင္း
(ေရေၾကာင္း ရွာေဖြ ကယ္ဆယ္ေရး ပ႗ိညာဥ္ - ၂၀၀၆ အုိင္အမ္အုိ)

*** All publications herein this website are for use of educational purpose only. The owner of this web site is not responsible for the consequences in case of violation to copyright, trademark, patent or other intellectual property rights of any third party. For other publications, pls go through publications.***